3 Ocak Dünya Uyku Günü’nde Uyanması Gereken Şey: Erişilebilirlik
3 Ocak sabahı. Alarm çalıyor ama kimse gerçekten uyanmıyor.
Telefonu elime alıyorum. Ekran aydınlanıyor, dünya başlıyor. Bildirimler var, mesajlar var, bir de o tanıdık his: Her şey çalışıyor gibi… ama ben biraz dışındayım.
IT’de uyku modu diye bir şey var. Sistem kapanmaz, sadece tepki vermez. Aslında tam olarak böyle hissettiriyor erişilemeyen dünya: Var ama dokunamıyorsun.
Bir web sitesine giriyorum. Buton var, tıklayamıyorum. Metin var, okunmuyor. Video var, sesi var ama anlam yok. Kimse fark etmiyor, çünkü sistem onlar için “normal”.
Engellilik çoğu zaman bedende aranıyor. Oysa benim yaşadığım şey çoğu gün bir arayüz problemi. Birinin “bunu herkes kullanır” diyerek tasarladığı bir ekran. Herkes dedikleri, kendilerine benzeyenler.
Bir keresinde biri şöyle demişti: “Abi sistem çalışıyor ya.” Evet, çalışıyor. Ama beni login ekranında bırakıyor.
3 Aralık’ta herkes bir şeyler paylaşıyor. “Farkındayız.” “Yanınızdayız.” Güzel cümleler. Ama ertesi gün yine alt etiketsiz görseller, Yine klavyeyle ulaşılamayan menüler, Yine sessiz videolar.
Sistem tekrar uykuya alınıyor.
Oysa erişilebilirlik zor bir şey değil. Bu bir “özel talep” de değil. Bu, baştan düşünülmesi gereken bir şey. Tıpkı elektrik gibi, internet gibi, güvenlik gibi.
IT’de şunu bilirsin: Bir bug’ı görmezden gelirsen, O senden vazgeçmez. Sadece daha karmaşık bir yerde patlar.
Erişilebilirlik de öyle. Bugün “az kişi” diye görmezden gelinen şey, Yarın herkesin başına gelir. Çünkü herkes yaşlanır, yorulur, sakatlanır, değişir.
Ben bazen şunu düşünüyorum: Dünya aslında fena tasarlanmamış bir sistem. Ama erişilebilirlik ayarları kapalı. Ve kimse ayarlara girmeyi sevmiyor.
3 Ocak belki de bir hatırlatmadır. Bir günlüğüne değil. Bir postluk değil. Gerçekten uyanmak için.
Çünkü bazı insanlar için mesele uyanmak değil, Hiç uyumamaktır zaten. Sistemin içinde kalabilmek için.
Ve belki bir gün, Erişilebilirlik konuşulmaz. Çünkü artık varsayılandır.
İşte o gün, Sistem gerçekten uyanmış olur.
Aykan İnal
